Λόγιες εκφράσεις – «Έπεα πτερόεντα»

Φίλοι μου, όλοι μιλάμε για την ένδεια της γλωσσικής έκφρασης των νέων και όλοι περιμένουμε από τους «θεσμούς» να κάνουν κάτι γι’ αυτό, κάτι σαν ένα θαύμα που από τη μια μέρα στην άλλη θα κάνει τα παιδιά όχι μόνο να γνωρίζουν τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας αλλά και να τον χρησιμοποιούν στις καθημερινές τους συνδιαλλαγές.

Τα θαύματα όμως συμβαίνουν σπάνια – αν συμβαίνουν ποτέ – κι εγώ πιστεύω ακράδαντα στην ατομική προσπάθεια, στην ατομική δράση. Τι ακούνε τα παιδιά από τους μεγαλύτερους γύρω τους; Έχουν ακούσει ποτέ τους γονείς, τους γείτονες, ακόμη και τους δασκάλους τους, να χρησιμοποιούν εκφράσεις όπως «αμ’ έπος, αμ’ έργον» ή «όμοιος ομοίω αεί πελάζει»;΄Μάλλον όχι. Πώς περιμένουμε λοιπόν να ενσωματώσουν τα παιδιά μας στην σκέψη και στην ομιλία τους λέξεις και φράσεις που τις έχουν ακούσει μόνο μια φορά, στο μάθημα των αρχαίων ελληνικών – όποια κάνουν –  ή, ακόμη χειρότερα, δεν τις έχουν ακούσει ποτέ – να’ ναι καλά η απαξίωση των ανθρωπιστικών σπουδών στη χώρα που γέννησε την έννοια των ανθρωπιστικών σπουδών…

Για να βάλω, λοιπόν, το δικό μου λιθαράκι και να μην μένω απλώς άναυδη κάθε φορά που ο συνομιλητής μου δεν γνωρίζει τις φράσεις που χρησιμοποιώ, ξεκινώ από σήμερα να δημοσιεύω φράσεις της ελληνικής γλώσσας, μεστές νοήματος, με θαυμαστή οικονομία εκφραστικών μέσων, φράσεις που χωρούν σε κάθε λόγο και μπορούν κάλλιστα να ενσωματωθούν στην καθημερινή μας ομιλία.

Σας καλώ όλους να πειραματισθείτε μαζί τους και να τους δώσετε μια ευκαιρία να ακουστούν και να γίνουν καθημερινές, κοινές, όχι πια αποστειρωμένες και απολιθωμένες. Αν τις χρησιμοποιούμε εμείς, θα τις μάθουν και θα τις χρησιμοποιούν και άλλοι. Όσο περισσότεροι, τόσο καλύτερα! Ξεκινάμε με το «έπεα πτερόεντα».

«Έπεα πτερόεντα»

«Έπεα πτερόεντα»: ομηρική φράση που επαναλαμβάνεται πολλές φορές και σημαίνει «λόγια που πετούν». Δηλαδή, λόγια που πετούν και φεύγουν και ξεχνιούνται, κάτι σαν τη συνηθισμένη έκφραση «λόγια του αέρα». «Έπος» στα αρχαία ελληνικά σημαίνει «λόγος» – θυμηθείτε τους ρηματικούς τύπους «είπα, θα πω, πες» του ρήματος λέγω. Θυμηθείτε επίσης τα ομηρικά έπη, δηλαδή τον λόγο του Ομήρου, τον λόγο που διηγείται μια ιστορία.

Εξ ου και το «αμετροέπεια» = φλυαρία, και το «αμετροεπής» = φλύαρος, αυτός που λέει πολλά λόγια χωρίς νόημα. Ας θυμηθούμε και τη «συνέπεια» και το «συνεπής» = αυτός που κάνει ό,τι λέει.

Η λατινική γλώσσα πήρε τη δική μας φράση και τη μετουσίωσε στο γνωστό γνωμικό:

«Verba volant, scripta manent», δηλαδή «τα λόγια πετάνε, τα γραπτά μένουν».